กัมพูชาอยู่ใกล้ไทยมากเสียจนทำให้หลายครั้งความคุ้นเคยถูกเข้าใจผิดว่าเป็นความรู้จัก เบื้องหลังนครวัด ความขัดแย้งชายแดน สงครามกลางเมือง และโศกนาฏกรรมเขมรแดง คือประวัติศาสตร์อันยาวนานของผู้คนซึ่งต่อสู้ ปรับตัว ล่มสลาย และลุกขึ้นสร้างโลกของตนใหม่ครั้งแล้วครั้งเล่า กัมพูชาจึงมิใช่เพียงประเทศเพื่อนบ้านที่ปรากฏในข่าวหรือความทรงจำร่วมของสังคมไทย หากเป็นอารยธรรมซึ่งมีอดีตซับซ้อนกว่าภาพจำที่คุ้นเคยอย่างมาก ประวัติศาสตร์กัมพูชาของเดวิด แชนด์เลอร์ มิใช่เพียงบันทึกลำดับกษัตริย์ สงคราม หรือการผลัดเปลี่ยนระบอบ หากเป็นเสมือนชีวประวัติของสังคมกัมพูชาตลอดเวลากว่าสองพันปี ตั้งแต่ชุมชนยุคแรก การรับและดัดแปลงวัฒนธรรมอินเดีย ความรุ่งเรืองของเมืองพระนคร การเปลี่ยนผ่านสู่พุทธศาสนาเถรวาท การเผชิญแรงกดดันจากสยามและเวียดนาม การตกอยู่ภายใต้อาณานิคมฝรั่งเศส การต่อสู้เพื่อเอกราช จนถึงการปฏิวัติอันนองเลือดและการสร้างประเทศขึ้นใหม่จากซากปรักหักพัง ด้วยสายตาเฉียบคมและสำนวนทรงพลัง แชนด์เลอร์ทำให้เห็นว่า กัมพูชาไม่เคยเป็นสังคมที่หยุดนิ่ง และอดีตของประเทศนี้ไม่เคยตายไปจากปัจจุบัน เมื่ออ่านจบ เราอาจไม่ได้เพียงรู้จักกัมพูชามากขึ้น แต่อาจต้องทบทวนด้วยว่า ที่ผ่านมาเราเคยรู้จักประเทศเพื่อนบ้านแห่งนี้จริงเพียงใด